Công Thần Miếu Vĩnh Long

Miếu Công Thần ở Vĩnh Long là điểm dừng chân yên bình để tìm hiểu văn hóa. Kiến trúc đậm chất truyền thống, không gian thoáng đãng, làm mình cảm thấy thư thái. Tuy nhiên, hơi tiếc là ít bảng thông tin chi tiết cho khách du lịch. Nếu có thêm hướng dẫn viên tự nguyện sẽ giúp khách tham quan hiểu hơn về lịch sử nơi đây.

Công thần miếu tọa lạc trên đường 14 tháng 9, phường 5, TP Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, nằm bên tả ngạn sông Cổ Chiên, tiền thân là miếu Hội Đồng. Theo sách Đại Nam nhất thống chí, miếu được xây dựng vào năm Minh Mạng thứ 17 (1837). Thịnh vượng được 30 năm, đến năm 1867, Pháp chiếm ba tỉnh Tây Nam Bộ và ra sức triệt phá các đình làng, công trình văn hóa. Miếu cũng bị tháo dỡ đem gỗ về xây dựng Tòa Bố Vĩnh Long (nơi làm việc của quan Tham biện - NV). May thay, 85 đạo sắc và phần lớn đồ tự khí vẫn được nhân dân gìn giữ và thờ tạm tại đình Thiềng Đức. Năm 1915, hưởng ứng phong trào chấn hưng văn hóa, nhiều thân hào, nhân sĩ đã xin tái lập miếu. Ngày 27/4/1918, Thống đốc Nam Kỳ ký quyết định cho phép tái lập miếu Hội Đồng Vĩnh Long. Để tránh sự dòm ngó của chính quyền thực dân, người dân đã đổi tên thành Công thần miếu. Công thần miếu có bốn gian: Chính tẩm, võ quy, võ ca và nhà khách, đều xây dựng bằng gỗ quý. Chính tẩm là ngôi nhà tứ trụ, nối với võ quy và phần kiến trúc ngoài cùng là võ ca, nơi có sân khấu diễn xướng khi tổ chức lễ hội. Giữa chính tẩm có bàn thờ Hội đồng, thờ chung các vị thần linh. Sát vách hậu là bàn thờ chính đặt khánh thờ thần chạm trổ, sơn son thếp vàng. Hệ thống cột, kèo, xiên…đều bằng gỗ căm xe và các loại gỗ quý khác. Ngôi miếu có tường gạch bao quanh, nền lót gạch, mái lợp ngói âm dương. Bên trong có nhiều hoành phi, câu đối các nơi tiến cúng. Nơi đây thờ phụng 85 sắc phong của nhà Nguyễn cấp dưới thời vua Thiệu Trị và vua Tự Đức phong 34 thần hiệu cho các vị Nhiên thần và Nhân thần theo tín ngưỡng của người dân địa phương. Các Nhiên thần gồm những biểu tượng văn hoá, những biểu tượng khí thiêng sông núi. Các Nhân thần là những danh nhân sinh tiền có công với dân tộc, có công với địa phương.

Ngôi miếu nằm bên tả ngạn sông Cổ Chiên (cách bờ sông khoảng 100m, mặt tiền nhìn ra rạch Cái Sơn Bé nhỏ hẹp và sắp cạn). Trước 1975, đất này thuộc ấp Thanh Mỹ, xã Long Đức, quận Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long. Miếu có lối kiến trúc kiểu đình làng Nam Bộ, kèo cột đều bằng gỗ lim, rui mè đều bằng thứ gỗ tốt, được chạm trổ khéo léo. Bên trong thờ 85 đạo sắc, tượng trưng cho 85 vị công thần các thời: Nhà Lê, chúa Nguyễn và nhà Nguyễn. Ngoài ra, nơi ngôi miếu tọa lạc còn là nơi chiến lược nên bên cạnh miếu, các quan chức nhà Nguyễn còn cho đào hào dựng lũy, lập đồn canh và bố trí nhiều khẩu đại bác. Cho nên có thể nói, ngôi miếu này vừa là nơi thờ phụng, vừa là đồn lính và cũng là chỗ khao quân (vì vậy ngôi miếu còn được gọi là Đình Khao). Đến năm Đinh Mão (1867), thì họ đã chiếm xong toàn Nam Kỳ, trong đó có Vĩnh Long. Nhằm loại bỏ dấu tích của chính phủ Nam triều, nhà cầm quyền Pháp lấy cớ cần gỗ để xây cất Tòa bố (nơi làm việc của quan Tham biện), nên đã sai dân phu đến tháo dỡ miếu Hội đồng, kết thúc sau 50 năm tồn tại. Những khẩu đại bác thì bị phá hủy, còn đồ thờ tự cùng 85 đạo sắc thì được người dân đem về gửi tại đình làng Thiềng Đức Năm 1915, lúc bấy giờ Đốc phủ Phạm Văn Tươi đang giữ chức Quận trưởng quận Châu Thành Vĩnh Long, vì cảm công nghiệp của tiền nhân, ông đã hô hào kêu gọi người dân trong tỉnh chung góp tiền của và công sức để dựng lại ngôi miếu thờ riêng 85 đạo sắc trên. Hưởng ứng lời kêu gọi, điền chủ Nguyễn Văn Kỹ ở làng Thiềng Đức hỉ cúng một mẫu đất (cách vị trí miếu Hội đồng xưa hơn một cây số, nhưng gần trung tâm thành phố hơn). Bà Phủ Y (tức Trương Thị Loan, con gái Bá hộ Nọn) cũng là một điền chủ giàu có ở xã Long Châu, đã tự nguyện đứng ra ủng hộ số tiền trên 4.000 đồng (có nguồn ghi 3.000 đồng, lúc đó giá lúa chỉ 0$20/ giạ). Ngoài đóng góp lớn lao trên, bà Phủ Y còn đi với bà Lê Thị Danh (vợ Đốc phủ Phạm Văn Tươi) đến gặp Chánh tham biện Vĩnh Long là Đại úy Loyis Pétillot, để xin phép khôi phục lại ngôi miếu. Nhờ ý kiến thuận của ông này, mà sau đó Soái phủ Nam Kỳ cũng thuận theo bằng nghị định số 1.793 ký ngày 27 tháng 4 năm 1918. Sau khi ngôi miếu hoàn thành, để nhà cầm quyền Pháp dễ dàng chấp nhận việc thờ cúng và tụ hội, giới thân hào nhân sĩ đã thờ thêm những thanh niên ở Vĩnh Long bị chết trận khi sang Châu Âu tham gia chiến tranh thế giới thứ nhất. Đồng thời, bà Phủ Y cũng đã lập thêm ở đây bàn thờ người cha chồng là ông Nguyễn Văn Phong, người Vĩnh Long, nguyên là Tổng đốc Thuận Khánh thời vua Thành Thái. Kể từ đó, ngôi miếu có tên chính thức là Công Thần Linh Miếu , nhưng thường được gọi tắt là Công Thần Miếu hay miếu Công Thần. Công Thần Miếu (đường 14 tháng 9, P. 5, Tp. Vĩnh Long) - Hình ảnh : Võ Thành Danh... - Thông tin : sưu tầm

Nơi Thờ 85 đạo sách công thần của ba đời vui triều Nguyễn là vua Minh Mạng, Thiệu Trị và vua Tự Đức, còn gọi là miếu Hội Đồng thờ chung các vị thần linh trong bản cảnh và các nhân thần của vua Gia Long. Ở thời Pháp chiến cả Nam Kỳ Lục Tỉnh chỉ có 5 miếu Hội Đồng vì An Giang chưa kịp xây, miếu Hội Đồng Vĩnh Long thờ 36 thần hiệu nhưng có tới 85 sắc phong vì có những thần được các vua phong nhiều lần. Miếu được xây lần đầu 1834, tái thiết 1848, 1867 bị quân Pháp triệt hạ, 1915 được dựng lại như hiện trạng