Cột cờ Thủ Ngữ

Một di tích lịch sử ghi dấu ấn của sự hình thành và phát triển Sài Gòn, nơi đây khi xưa là một trạm canh của cảng Sài Gòn cũng gắn liền với cuộc cách mạng của dân tộc, mặc dù bến Bạch Đằng được quy hoạch nhưng cột cờ Thủ Ngữ vẫn giữ đó như là 1 nhân chứng của lịch sử phát triển Sài Gòn.

Cột cờ Thủ Ngữ Thành phố Hồ Chí Minh, nơi ghi dấu một bước phát triển hiện đại của Sài Gòn cuối thế kỷ XIX. Tính đến năm 2024, công trình đã có tuổi đời 159 năm và là một trong những công trình cổ nhất còn tồn tại do người Pháp xây dựng tại Tp.HCM. Vào năm 1862, sau khi chiếm được Nam Kỳ, Pháp quyết định xây dựng khu thương cảng Sài Gòn (Port de Commerce de Saigon) để làm đầu mối thông thương với quốc tế. Năm 1863 Pháp xây dựng xưởng đóng tàu Sài Gòn (Arsenal de Saigon) và tòa nhà trụ sở của hãng Messageries Maritimes (Bến Nhà Rồng). Đến 1865, xây dựng thêm một cột cờ tín hiệu để làm hiệu cho tàu bè ra vào cảng, Cột cờ này được đặt trên nền đồn dinh quan Thủ Ngữ (Thủ Ngữ/Ngự là chức quan giữ đồn cảng thủy của nhà Nguyễn). Về vị trí và công năng của Cột cờ đã được một số tác giả nhắc đến như tác giả Trương Vĩnh Ký có câu: “Gia-tân nền trạm thuở xưa, Ngày nay có dựng cột cờ gần bên” (Trạm Gia-tân thuở xưa ở tại vàm Bến nghé, nơi có dựng Cột cờ Thủ Ngữ). Tác giả Vương Hồng Sển mô tả: “Sông Thị Nghè giáp với rạch Bến Nghé, chỗ giáp nước là một cái thoi loi gie ra ngoài sông, phong cảnh rất đẹp, gió mát từ Ô Cấp thổi vào tư mùa. Người Pháp dựng tại đây một cột cờ tên gọi “cờ Thủ Ngữ” (mât des signaux)… Trên chót ngọn cờ thường thấy treo ám ngữ, ban ngày là cờ vải, cờ màu, hoặc một quả bóng sơn đen, ban đêm thì treo một ánh đèn, khi trắng khi đỏ, tức là ám hiệu báo tin cho tàu bè biết hiệu lịnh tránh lổ rạn hiểm nguy, ghe thuyền qua lại, trong lúc vô ra sông Sài Gòn.

Cột cờ Thủ Ngữ ở Bến Bạch Đằng, quận 1, 160 năm tuổi (xây dựng từ năm 1865), tên tiếng Pháp là "Mât des signaux", nghĩa là "cột tín hiệu", khi mới hình thành có chức năng làm cột tín hiệu cho tàu bè ra vào luồng lạch khu vực Sài Gòn – Gia Định. Cùng với Bến Nhà Rồng, Bến Bạch Đằng và Cầu Mống, Cột cờ Thủ Ngữ là yếu tố quan trọng tạo nên quần thể lịch sử - văn hóa đặc trưng, là nhân chứng cho quá trình phát triển đô thị TP HCM.

Cột cờ Thủ Ngữ là một công trình nằm tại đường Tôn Đức Thắng, phường Nguyễn Thái Bình, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Cột cờ được người Pháp xây dựng vào tháng 10 năm 1865 trên nền cũ của dinh quan thủ ngự chuyên chăm lo thương chính của nhà Nguyễn. Tính đến nay nó đã hơn 159 năm tuổi. Năm 2016, cột cờ Thủ Ngữ được thành phố xếp hạng là di tích lịch sử cấp TP.HCM