Di tích cửa hữu Thành Long Hồ

Di tích Cửa Hữu thành Long Hồ (còn gọi là thành Vĩnh Long) – phần cổng phục dựng và gốc cây đa cổ thụ bên cạnh, hiện diện trên gò đất tại giao lộ 19-8 và Hoàng Thái Hiếu, phường 1, TP Vĩnh Long. Di tích có từ triều Nguyễn, được xây dựng năm 1813 theo lệnh Gia Long, là một thành đất kiên cố kiểu Vauban, giữ vị thế chiến lược quan trọng vùng Tây Nam Bộ. CỬa Hữu là một trong các cửa chính của thành xưa . Sau khi thực dân Pháp tấn công và san bằng thành vào các năm 1862 và 1867, chỉ còn lại gốc cây đa cổ thụ và một ngôi miếu nhỏ tại vị trí cửa Hữu . Đặc biệt, khi đường sá mở rộng, người Pháp đã “bẻ cong” lộ trình để bảo tồn cây đa – một minh chứng sống động cho tinh thần bảo vệ di tích của người dân . Năm 2000, cây đa và khu vực cửa Hữu được công nhận là di tích lịch sử-văn hóa cấp tỉnh (sau đó nâng lên cấp quốc gia) . Năm 2008, di tích được tôn tạo: phục dựng cổng thành mống (cổng chính và phụ theo kiểu vòm ngói xanh), xây dựng nhà bia tôn vinh lịch sử và nguồn gốc nơi đây . Ghi nhận từ thực tế và đánh giá hiện trạng Cổng thành phục dựng có kiến trúc giả cổ đẹp, cửa vòm hài hòa với mái ngói miểng xanh, không gian bên trong gồm nhà bia trang trọng với lư đỉnh, phù điêu đơn giản mà trang nhã, quanh khuôn viên có cây xanh, hoa cảnh và cây đa cổ thụ tỏa bóng mát . Giá trị biểu tượng: Cây đa cửa Hữu là dấu tích sống gắn kết người dân Vĩnh Long với lịch sử Long Hồ – Vĩnh Long, là hình ảnh tượng trưng cho sức sống kiên cường, truyền thống văn hóa và ý thức bảo tồn di sản . Những hạn chế, thách thức cần khắc phục Theo phản ánh của Báo Vĩnh Long, mặc dù di tích đã được phục dựng, vẫn còn nhiều bất cập trong công tác giữ gìn và bảo vệ: thiếu kinh phí, không có lực lượng bảo vệ, tình trạng vệ sinh kém, có người dùng làm nơi tiểu-đại tiện, người vô gia cư trú qua đêm… . Nhiều hạng mục đã xuống cấp theo thời gian nếu không được bảo trì đúng mức . Đánh giá tổng thể Giá trị lịch sử, biểu tượng rõ ràng, là chứng tích xưa cho Long Hồ – Vĩnh Long và sự kiên cường của người dân. Kiến trúc phục dựng trang nghiêm, mang nét văn hoá truyền thống. Một số hạng mục dễ xuống cấp do thiếu kinh phí, bảo trì. Cây đa tạo điểm nhấn thiên nhiên, gợi hoài niệm trong lòng thành phố. Tình trạng vệ sinh và sử dụng không đúng mục đích gây ảnh hưởng di tích. Nói chung, Di tích Cửa Hữu thành Long Hồ là di tích rất có giá trị, vừa giáo dục lịch sử, vừa là ký ức sống về nền văn hóa – chính trị vùng đất Phương Nam. Tuy nhiên, để giữ được giá trị ấy, cần có sự đầu tư bài bản hơn trong bảo tồn, hướng dẫn tham quan, duy trì vệ sinh và an ninh, cũng như lồng ghép vào các hoạt động văn hóa – giáo dục để di tích được khơi dậy và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Nơi đây thực chất chỉ là vị trí chứ không phải cửa thành thật sự, mới được tôn tạo sau này. Cây đa di tích nơi đây đã bị lụi tàn từ thập niên 1950, còn cây đa hiện tại chỉ là cây con của nó, mới phát triển sau này.

Di tích cửa hữu thành Long Hồ nằm tại 63/12 Lê Văn Tám, Phường 1, Vĩnh Long. Nơi đây từng là nơi tổ chức trụ sở của lực lượng cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Với vị trí chiến lược nằm bên bờ sông Tiền, di tích này đã chứng kiến nhiều trận đánh quyết liệt và đóng góp không nhỏ vào chiến thắng của cuộc kháng chiến.

THÀNH LONG HỒ Mình đi Vĩnh Long cũng nhiều, nhưng để nói có sự hiểu biết về Vĩnh Long còn hạn hẹp. Vừa rồi được Phạm Vĩnh Lộc guide một điểm mà mình đi và tìm hiểu thấy tuyệt quá. Đất Vĩnh Long bây giờ, trước đây có xuất phát điểm là Dinh Long Hồ, cai quản miền rộng lớn đến tận Hà Tiên. Vào năm Gia Long thứ 12 (1813) vua sai xây thành Long Hồ để làm cơ quan đầu não trấn giữ, chi phối toàn bộ miền Tây Nam Kỳ về chính trị và quân sự. Khu vực thành không lớn chu vi khoảng 750 trượng có hình hoa mai. Có tất cả 5 cổng: tiền, hậu, tả, hữu. Riêng hữu có 2 cổng Tây Nam và Đông Nam. Giờ còn lại duy nhất cửa hữu phục dựng nằm ngay đường 19 tháng 8 và đường Hoàng Thái Hiếu (xin xem hình). Cách bố trí theo ghi nhận và quan sát trên bản đồ: cửa hậu giáp sông Cổ Chiên, cửa Tiền giáp rạch Cầu Lầu, tả giáp sông Long Hồ, hữu giáp sông Cầu Lộ (cửa phục dựng). Thành cao, hào sâu, dễ tiến, dễ thủ. Năm 1867, Pháp phá bỏ thoả ước tấn công chiếm 3 tỉnh miền Tây, tấn công và chiếm lấy thành Long Hồ, cụ Phan Thanh Giản đã tuẫn tiết sau sự kiện này. Pháp cho san phẳng thành Long Hồ chỉ để lại một cây đa và ngôi miếu nhỏ tại cửa hữu. Hai người con của cụ Phan Thanh Giản là Phan Tôn và Phan Liêm đã nổi lên chống Pháp tại Vĩnh Long. Tuyệt vời Vĩnh Long.