Lăng mộ bà Ngô Thị Ngọc Dao

Ngô Thị Ngọc Dao (khoảng 1421 – 1496), là cung phi của vua Lê Thái Tông, mẹ đẻ của vua Lê Thánh Tông – một trong những vị vua vĩ đại nhất trong lịch sử Việt Nam. Cuộc đời bà là một câu chuyện đầy biến cố, vượt qua những thử thách cam go của triều chính để bảo vệ con trai và duy trì sự ổn định của đất nước. Cuộc đời đầy sóng gió Bà xuất thân từ dòng dõi thế gia vọng tộc, quê ở làng Phù Lưu, huyện Đông Ngàn (nay thuộc Từ Sơn, Bắc Ninh). Khi vào cung, bà được phong làm Sủng Phi của vua Lê Thái Tông. Tuy nhiên, sau vụ án Lệ Chi Viên (1442) và cái chết của vua, bà cùng con trai là hoàng tử Tư Thành (tức Lê Thánh Tông sau này) phải đối mặt với nhiều hiểm nguy từ các phe phái trong triều đình, đặc biệt là Thái hậu Nguyễn Thị Anh. Để bảo toàn tính mạng cho con, bà phải lánh về sống tại vùng quê ẩn dật. Chính trong giai đoạn khó khăn này, bà đã dốc sức nuôi dạy Tư Thành trở thành một người thông minh, kiên nghị và có kiến thức sâu rộng về Nho học. Ảnh hưởng to lớn đến triều đại Lê Thánh Tông Năm 1460, hoàng tử Tư Thành lên ngôi, lấy hiệu là Lê Thánh Tông. Bà được tôn phong làm Hoàng thái hậu. Dưới triều đại của con trai, dù không trực tiếp tham gia chính sự, ảnh hưởng của bà vẫn rất lớn. Bà là điểm tựa tinh thần vững chắc cho vị vua đã tạo nên thời kỳ Hồng Đức Thịnh Trị huy hoàng. Chính sự giáo dưỡng nghiêm cẩn của bà đã hun đúc nên một vị vua tài trí, người đã tiến hành cải cách toàn diện và biên soạn bộ Quốc triều hình luật nổi tiếng. Lịch sử ghi nhận, Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao sống giản dị, nhân từ và được tôn kính. Bà qua đời vào năm 1496 và được an táng tại Hựu Lăng trong quần thể di tích Lam Kinh, thuộc huyện Thọ Xuân, Thanh Hóa. Ý nghĩa lịch sử Hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao là biểu tượng cho vai trò thầm lặng nhưng vĩ đại của người phụ nữ trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Bà không chỉ là người mẹ hiền mà còn là người góp phần định hình nhân cách và tài năng cho vị vua vĩ đại nhất triều Lê, qua đó gián tiếp tạo nên một thời kỳ cực thịnh của dân tộc. Lăng mộ bà tại Lam Kinh luôn được bảo tồn, nhắc nhở hậu thế về người phụ nữ đã "đứng sau ngai vàng" để làm nên những trang sử vàng son.