Lăng Trường Diễn - Chúa Nguyễn Phúc Nguyên

Lăng mộ của chúa Nguyễn Phúc Nguyên (tức Hy Tông Hiếu Văn Hoàng Đế, 1563-1635), vị chúa Nguyễn thứ hai được gọi là lăng Trường Diễn, là vị chúa đầu tiên xây dựng Đàng Trong của nhà Nguyễn, tạo ra một vùng đất độc lập và tự chủ. Ông đã cải cách cai trị, củng cố quốc phòng, và sử dụng nhân tài để mang lại an cư lạc nghiệp cho nhân dân. Ông cũng đã đẩy lui các cuộc tấn công từ chúa Trịnh ở Đàng Ngoài và phát triển thương cảng Hội An thành trung tâm thương mại chủ yếu trong khu vực. Trong cuộc nội chiến Trịnh - Nguyễn kéo dài, ông đóng vai trò quan trọng, mặc dù cuộc chiến gây thiệt hại lớn cho đất nước. Chế độ Đàng Trong của ông thực hiện nhiều chính sách cải cách, khác với Đàng Ngoài, dẫn đến sự phát triển trong bối cảnh xã hội đang bị kìm hãm bởi Nho giáo. Cuộc nội chiến này, mặc dù khốc liệt, đã góp phần vào xu thế phát triển của lịch sử dân tộc. Về tổng thể, lăng xoay mặt về hướng nam, gồm hai vòng tường thành. Vòng ngoài xây bằng đá bazan, phần mũ tường xây bằng gạch vồ, chu vi 120,5m, cao 2,5m. Mặt tiền có hai trụ cổng dẫn vào mộ. Giữa hai cổng của hai vòng thành là một bình phong, không còn dấu vết của trang trí. Lăng nằm ở vị trí hẻo lánh, cách xa đường giao thông. Hiện tại lăng đã được trùng tu hơn ngày xưa đôi chút nên nhìn còn khá toàn vẹn. Thời chúa lên ngôi, ông cho sửa thành lũy, đặt quan ải, vỗ về quân dân, trong ngoài đâu cũng vui phục, bấy giờ người ta gọi là chúa Phật. Năm 2015, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế có quyết định xếp hạng lăng mộ của chúa Nguyễn Phúc Nguyên là di tích lịch sử cấp tỉnh