
Xô Viết Nghệ - Tĩnh là tên gọi chỉ phong trào đấu tranh của lực lượng công nhân và nông dân ở Nghệ An và Hà Tĩnh trong năm 1930-1931 chống lại đế quốc Pháp tại Việt Nam. Tên gọi Xô viết Nghệ Tĩnh xuất phát từ sự hình thành các "xã bộ nông" mà những người cộng sản gọi là "Xô viết" [1]. Phong trào này được mở đầu bằng cuộc biểu tình ngày 1 tháng 5 năm 1930 của công nhân khu công nghiệp Bến Thủy và nông dân thuộc 5 xã ven thành phố Vinh. Từ đó đến tháng 8 năm 1930, ở vùng Nghệ Tĩnh đã có đến 97 cuộc bãi công và biểu tình của công nhân và nông dân, trong đó đáng chú ý là cuộc bãi công kéo dài của công nhân Nhà máy Diêm đã dẫn đến cuộc tổng bãi công của toàn thể công nhân khu công nghiệp Bến Thủy. Đứng đằng sau những vụ việc này là sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương thông qua Xứ ủy Trung Kỳ (hệ thống cơ sở của Đảng Cộng sản Đông Dương ở vùng này). Từ tháng 9 năm 1930, các cuộc biểu tình vũ trang tự vệ quy mô lớn kết hợp với các yêu sách chính trị liên tiếp nổ ra của nông dân các huyện Nam Đàn, Thanh Chương, Can Lộc, Hưng Nguyên, v.v... làm cho bộ máy chính quyền thực dân Pháp và bộ máy chính quyền địa phương (vốn bị coi là bù nhìn) [2] của nhà Nguyễn lâm vào tình trạng tê liệt và tan rã. Dưới sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, tổ chức nông hội (xã bộ nông) ở những nơi chính quyền tan rã đã kiểm soát và thành lập chính quyền mới với hình thức giống như hệ thống Xô viết.[3] Chính quyền Xô viết đầu tiên được hình thành hàng loạt tại nhiều xã thuộc các huyện, thị xã: Thanh Chương, Nam Đàn, Anh Sơn, Nghi Lộc, Vinh - Bến Thủy, Can Lộc, Thạch Hà, Đức Thọ, Hưng Nguyên, Hương Sơn... Các chính quyền Xô viết một mặt thi hành các chính sách mới, mặt khác phá bỏ hệ thống chính quyền cũ, trưng thu đất, thóc gạo, tiền bạc của các địa chủ, đồng thời ra yêu sách cải thiện điều kiện lao động với các chủ xưởng, chủ tàu ở vùng này. Tuy vậy những chính quyền kiểu này chỉ tồn tại sau bốn, năm tháng do bị chính quyền của thực dân Pháp phối hợp với chính quyền địa phương của triều đình Nhà Nguyễn trấn áp làm cho nó tan rã và giải thể. Vị trí Nghệ An và Hà Tĩnh. Xô Viết Nghệ Tĩnh được đánh giá là đỉnh cao của phong trào Cách mạng trong những năm 1930 - 1931[3] và theo các tài liệu ở Việt Nam hiện hành thì đây là cuộc khởi nghĩa đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ khi ra đời.
Đài Liệt sĩ Xô Viết Nghệ Tĩnh là công trình tưởng niệm những chiến sĩ cách mạng và đồng bào đã hy sinh trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930–1931. Đài tọa lạc tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, được xây dựng với kiến trúc trang nghiêm, mang đậm dấu ấn lịch sử. Đây là nơi ghi nhớ tinh thần đấu tranh bất khuất của nhân dân hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh chống lại chế độ thực dân phong kiến, góp phần quan trọng vào cao trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Đài Liệt sĩ là điểm đến giáo dục truyền thống yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Thắng 02/2024 huyện Hưng Nguyên tổ chức tòng quân tại đây, để đời đời các thế hệ đi sau biết ơn và tiếp bước truyền thống anh hùng dân tộc, bất khuất, kiên cường bảo vệ vững chắc Tổ Quốc thiêng liêng.
Mộ liệt sĩ Xô viết Nghệ Tĩnh tại thị trấn Hưng Nguyên thuộc Khu mộ và Nhà tưởng niệm liệt sĩ Xô viết Nghệ Tĩnh tại xã Hưng Nguyên. Đây là một "địa chỉ đỏ" ghi dấu cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Hưng Nguyên và các vùng lân cận trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh, đặc biệt là sự kiện cuộc biểu tình ngày 12/9/1930, khoảng 8.000 nông dân dưới sự lãnh đạo của Đảng đã kéo về phủ lỵ Hưng Nguyên đấu tranh.
Một nơi linh thiêng và là niềm tự hào của những người con hưng nguyên nói riêng,dân tộc việt nam nói chung. Nơi nổi dậy của phong trào xô viết nghệ tĩnh những năm 1930, nơi mà 217 chiến sĩ đã anh dũng hy sinh nằm lại cho sự nghiệp đấu tranh chống thực dân pháp đô hộ . Dẫn đầu cho các phong trào đấu tranh trong cả nước thời bấy giờ.