Cửu vị Thần công

sau khi đánh bại tây sơn, vua gia long ra lệnh tập trung tất cả binh khí, vật dụng bằng đồng tịch thu được, đúc thành 9 khẩu thần công để làm vật chứng cho chiến thắng vẻ vang. công việc bắt đầu cuối tháng 1 năm 1803, hoàn tất vào cuối năm sau. cửu vị thần công được chia 2 nhóm: bên tả gồm 4 khẩu: xuân-hạ-thu-đông. bên hữu gồm 5 khẩu: kim-mộc-thuỷ-hỏa-thổ. vào năm 1816, vua gia long sắc phong cho chín khẩu thần công danh hiệu: "thần oai vô địch thượng tướng quân". phong vị và nội dung bài sắc phong đều khắc trực tiếp trên thân mỗi khẩu thần công. mỗi khẩu dài 5,10 m; đường kính trong nòng là 0,22m; đường kính ngoài nòng đoạn giữa là 0,54m. giá súng bằng gỗ dài lim dài 2,75m; cao 0,73m; đường kính bánh xe của đế súng là 0,62m. trọng lượng trung bình mỗi khẩu là 11.000kg; trọng lượng trung bình mỗi giá súng là 900kg. trên thân có khắc nhiều chi tiết hoa văn trang trí tinh xảo và các bài văn ngắn nói về lai lịch của thần công. chuôi thần công có khắc tên và thứ bậc của mỗi khẩu. cửu vị thần công được coi là tác phẩm điêu khắc tuyệt mỹ, thể hiện nghệ thuật - kỹ thuật luyện kim đỉnh cao thời nguyễn. cửu vị thần công được công nhận là bảo vật quốc gia.

Sau khi đánh bại nhà Tây Sơn, vua Gia Long ra lệnh tập trung tất cả khí dụng bằng đồng tịch thu được đúc thành 9 khẩu thần công để đánh dấu chiến thắng của mình. Lính thợ ở bộ Công và binh sĩ ở bộ Binh tiến hành công việc đúc súng bắt đầu vào ngày 31/01/1803 và hoàn tất vào cuối tháng 01/1804. Chiều dài mỗi khẩu thần công là 5,10m, đường kính nòng 0,23m, nòng dày 0,105m, chu vi chỗ rộng nhất là 2,6m, trọng lượng khẩu nặng nhất 11,2 tấn, khẩu nhẹ nhất 10,4 tấn. Các khẩu thần công đều đặt trên giá súng được chạm trổ tinh xảo. Cửu vị thần công ở Kinh thành Huế hiện được bố trí chia thành 2 nhóm: Nhóm bên trái xếp phía sau cửa Thể Nhơn gồm 4 khẩu, được đặt tên theo 4 mùa: Xuân - Hạ - Thu - Đông. Nhóm bên phải xếp phía sau cửa Quảng Đức gồm 5 khẩu, được đặt tên theo ngũ hành: Kim - Mộc - Thuỷ - Hỏa - Thổ. Vào năm 1816, vua Gia Long sắc phong cho cả 9 khẩu đại bác này danh hiệu: "Thần oai Vô địch Thượng tướng quân". Danh hiệu này và nội dung bài sắc phong đều được khắc trên cả 9 khẩu. Ngoài giá trị lịch sử, Cửu vị thần công còn mang giá trị nghệ thuật cao. Kỹ thuật đúc đồng, nghệ thuật trang trí và chạm khắc trên đồng cũng như trên giá súng đều rất điêu luyện, tinh xảo. Đây là những khẩu thần công lớn nhất Việt Nam, một trong những bộ tác phẩm mỹ thuật bằng đồng có giá trị nhất của dân tộc.

Cửu Vị Thần Công là bộ sưu tập chín khẩu súng thần công (đại bác) nổi tiếng của triều Nguyễn, hiện nằm ở Hoàng thành Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế. Được đúc vào thời vua Gia Long, Cửu Vị Thần Công không chỉ là những khẩu đại bác dùng trong chiến tranh mà còn là những biểu tượng của quyền lực, sức mạnh và sự bảo vệ đất nước của triều Nguyễn. Chúng được coi là những “thần khí” linh thiêng và không bao giờ được sử dụng trong chiến trận sau khi được đúc. Lịch sử hình thành Cửu Vị Thần Công được vua Gia Long cho đúc vào năm 1803, sau khi ông thống nhất đất nước, lập nên triều đại nhà Nguyễn. Những khẩu súng này được đúc từ đồng thu được khi thu gom vũ khí của quân Tây Sơn sau chiến thắng. Tổng cộng có 9 khẩu đại bác, được đặt tên theo các yếu tố ngũ hành, bao gồm Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ và các khía cạnh khác của vũ trụ. Mỗi khẩu thần công nặng khoảng 17.000 đến 18.000 cân (khoảng 10 tấn), có chiều dài khoảng 5,10 mét, và được đặt trên các giá đỡ làm bằng gỗ lim. Việc đúc các khẩu súng này không chỉ thể hiện sức mạnh quân sự của triều đình nhà Nguyễn mà còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự trường tồn, ổn định và quyền lực của vương triều. Ý nghĩa và vai trò Cửu Vị Thần Công không chỉ là những vũ khí mà còn được triều đình nhà Nguyễn coi là “thần khí” bảo vệ quốc gia. Chúng được đặt tên theo ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) cùng với các yếu tố khác như Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín – tượng trưng cho những giá trị đạo đức và quân sự mà triều đình muốn bảo vệ. Mỗi khẩu đại bác mang một tên riêng biệt và được xem như biểu tượng của sức mạnh và uy quyền của triều Nguyễn. Các khẩu đại bác này được đặt tại hai bên cửa Thể Nhân ở Hoàng thành Huế, ngay phía trước Kinh thành. Chúng không chỉ có vai trò trang trí cho Hoàng thành mà còn là biểu tượng bảo vệ của triều đình. Mặc dù được chế tạo như vũ khí quân sự, nhưng sau khi được đúc, Cửu Vị Thần Công không bao giờ được sử dụng trong chiến trận. Triều đình nhà Nguyễn xem chúng như những bảo vật quốc gia, thể hiện sự linh thiêng và tôn kính. Tính nghệ thuật và kỹ thuật Cửu Vị Thần Công là một minh chứng cho kỹ thuật đúc đồng tài hoa của thợ thủ công Việt Nam thời Nguyễn. Mỗi khẩu súng được chế tác công phu với những hoa văn, họa tiết tinh xảo và mang tính nghệ thuật cao. Trên thân các khẩu thần công có khắc tên, ngày tháng đúc, cũng như các dòng chữ ghi lại sự kiện lịch sử quan trọng, kỷ niệm sự thống nhất của đất nước dưới triều Nguyễn. Ngoài tính chất quân sự, các khẩu súng này còn là những tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, thể hiện tay nghề bậc thầy của những người thợ đúc đồng thời bấy giờ. Các họa tiết trang trí trên thân súng, từ rồng, mây cho đến hoa văn truyền thống, đều thể hiện sự kết hợp giữa thẩm mỹ và kỹ thuật cao. Vị trí và bảo tồn Sau khi hoàn thành, Cửu Vị Thần Công được đặt tại phía trước Kinh thành Huế, đối diện với cổng Thể Nhân, hai bên bờ sông Ngự Hà. Ngày nay, chúng vẫn được bảo tồn nguyên vẹn và là một phần quan trọng trong quần thể di tích Cố đô Huế. Cửu Vị Thần Công không chỉ là di sản văn hóa của triều Nguyễn mà còn là một phần của Di sản Văn hóa Thế giới, khi quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận vào năm 1993. Ý nghĩa lịch sử và văn hóa Cửu Vị Thần Công là biểu tượng không chỉ của sức mạnh quân sự mà còn của tinh thần yêu nước, sự thống nhất và ổn định của triều đại nhà Nguyễn. Với tên gọi đầy tính tượng trưng và giá trị nghệ thuật cao, Cửu Vị Thần Công là minh chứng cho quyền lực và sự thịnh vượng của vương triều. Ngày nay, bộ sưu tập chín khẩu đại bác này không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu lịch sử mà còn là điểm nhấn trong hành trình khám phá Cố đô Huế của du khách trong và ngoài nước. Cửu Vị Thần Công vẫn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và truyền tải giá trị văn hóa lịch sử của Việt Nam cho các thế hệ tương lai.

Cửu Vị Thần Công [九位神功] là một bộ chín khẩu đại bác bằng đồng có kích thước lớn, được đúc vào thời Gia Long (1803 - 1804). Đây không chỉ là vũ khí mà còn là biểu tượng quyền lực của triều đình nhà Nguyễn, thể hiện sức mạnh quân sự và sự uy nghiêm của đế chế.