
Thái Tổ Miếu (太祖廟) trong Hoàng thành Huế là một trong những miếu thờ quan trọng nhất của triều Nguyễn, nằm trong hệ thống Thế Miếu – Triệu Miếu – Hưng Miếu – Thái Tổ Miếu, dùng để thờ vị vua sáng lập triều đại. ⸻ Vị trí • Nằm ở góc Tây Nam của Hoàng thành Huế, trong khu vực miếu thờ các vua. • Ở trên cùng trục với Triệu Miếu (thờ vua Gia Long – Thế Tổ Cao Hoàng Đế) và gần Thế Miếu. • Phía trước miếu là một khoảng sân rộng, có Nghi môn, Tả Vu – Hữu Vu và sân bái mạng. ⸻ Đối tượng thờ • Thờ Nguyễn Hoàng (1525–1613) – chúa Tiên, người đặt nền móng cho thế lực họ Nguyễn ở Đàng Trong, được tôn là Thái Tổ Gia Dụ Hoàng Đế. • Đây là nhân vật mở đầu cho quá trình Nam tiến và xây dựng lãnh thổ dẫn tới sự hình thành triều Nguyễn. ⸻ Lịch sử xây dựng • Khởi dựng năm 1804 thời Gia Long. • Nhiều lần trùng tu dưới thời Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. • Năm 1947 bị hư hại nặng do chiến tranh, sau đó phục dựng dần theo tư liệu cũ. • Hiện nay đã được khôi phục hoàn chỉnh, trở thành một điểm tham quan quan trọng trong Hoàng thành.
Thái Miếu, nơi lưu giữ ký ức về 9 đời chúa Nguyễn, từ Nguyễn Hoàng đến Nguyễn Phúc Thuần. Được vua Gia Long cho xây dựng vào năm 1804 ở phía Đông Nam Hoàng thành, Thái Miếu mang lối kiến trúc gỗ độc đáo với chính điện Thái Tổ Miếu, công trình gỗ lớn nhất trong Đại Nội, theo kiểu trùng thiềm điệp ốc đầy tinh tế. Năm 1947, Thái Miếu bị phá hủy hoàn toàn trong kháng chiến chống Pháp, để rồi năm 1972, bà Từ Cung cùng con cháu Nguyễn Phúc tộc đã dốc lòng quyên góp xây lại một phần nhỏ trên nền cũ, một minh chứng sống động cho tinh thần gìn giữ cội nguồn dù trong hoàn cảnh khó khăn. Theo sự hoang hoải của thời gian, đã có nhiều hạng mục xuống cấp trầm trọng qua năm tháng. May mắn thay, đang có một dự án trùng tu giai đoạn 1 với kinh phí 52 tỷ đồng vừa khởi công cuối năm 2024, hứa hẹn sẽ trả lại vẻ đẹp nguyên sơ cho di tích này trong tương lai. Khuôn viên rộng hơn 14.900 m², hiện chỉ còn sót lại những công trình như điện Long Đức hay điện Chiêu Kính nay đã được phục hồi. Khu vực này hiện đang bị đóng cửa để thuận tiện cho công tác trùng tu bên trong. Dự kiến sau khi hoàn tất sẽ là một địa điểm không thể bỏ qua, nơi bạn có thể đến, thắp hương và chiêm bái những ông tổ đã có công lao to lớn trong công cuộc khai phá Đàng Trong
Thái Tổ miếu, nơi thờ 9 đời chúa Nguyễn tại Đại nội Huế. Miếu đã bị phá hủy trong chiến tranh, đức bà Đoan Huy Hoàng thái hậu xây dựng lại, nhưng nay đang chờ sập. Long vị các chúa rước sang Triệu Tổ miếu là nơi thờ Triệu Tổ Tĩnh hoàng đế Nguyễn Kim.
"Hoàng Sơn Nhất Đái, Vạn Đại Dung Thân" Các vị Đế, Vương, Các vị Khai Quốc Công Thần, Các Vị Khai Hoang Khẩn Lập, Các Vị Thành Hoàng, các vị có linh thiên thì phù hộ dân đen tụi con tai qua nạn khỏi. Chứ họ ủng hộ kiểu này tụi con tất đất cắm dùi còn không có, làm sao dung thân.
Là nơi mới được trùng tu xây dựng lại. Trong kháng chiến chống Pháp đầu năm 1947, khu vực Thái miếu bị Việt Minh thiêu hủy hoàn toàn trong đợt tiêu thổ kháng chiến. Năm 1971-1972, Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc tộc đã quyên góp và dựng lại một tòa nhà 5 gian trên nền cũ ngôi điện chính để làm nơi thờ tự các chúa Nguyễn. Thái Tổ miếu là miếu thờ các vị chúa Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Miếu thờ từ chúa Nguyễn Hoàng đến chúa Nguyễn Phúc Thuần. Miếu được xây dựng từ năm Gia Long thứ ba (1804) ở góc đông nam trong Hoàng thành Huế, đối xứng với Thế Tổ miếu ở hướng tây nam.